Ayliz Gözde Şen
Alaska’daki on binlerce yıldır donmuş durumda bulunan topraklar çözülmeye başlayarak, atmosfere büyük miktarda ‘kadim karbon’ salınımına yol açıyor. Yapılan en güncel araştırmalar, bölgedeki nehir sistemlerinin kalıcı bir şekilde değiştiğini ve erime döneminin artık sonbaharın derinliklerine kadar uzadığını gözler önüne seriyor.
Küresel iklim krizinin en kırılgan bölgelerinden biri olan Alaska’da, “geri dönüşü olmayan ve kalıcı” bir değişim süreci başladı. Massachusetts Amherst Üniversitesi araştırmacıları tarafından gerçekleştirilen kapsamlı araştırma, Arktik bölgesindeki permafrost (sürekli donmuş toprak) tabakasının çözülmeye başlayarak dünya ekosistemini derinden etkileyebilecek bir sürece girdiğini ortaya koydu.
Bilim insanları, Alaska’nın Kuzey Yamacı’ndaki nehir ve dere sistemlerinin, on binlerce yıldır toprakta hapsolmuş organik karbonu okyanuslara taşımaya başladığını ve bunun küresel ısınmayı daha da artıracağına dikkat çekiyor.
1980’DEN GÜNÜMÜZE: 44 YILLIK VERİ YOLCULUĞU
Araştırma ekibi, kuzey Alaska’da doğrudan yapılan gözlemlerin yetersiz kaldığı sorununu aşabilmek için 44 yılı kapsayan kapsamlı bir dijital modelleme sisteminden yararlandı. “Permafrost Su Dengesi Modeli” olarak adlandırılan bu teknoloji sayesinde, 1980 ile 2023 yılları arasındaki dönemde kar birikimi, yer altı suyu hareketleri ve donmuş toprak tabakasındaki değişimler kilometre ölçeğinde incelendi. Süper bilgisayarların desteğiyle gerçekleştirilen bu analizler, bölgedeki su döngüsü ve kimyasal yapının son kırk yılda geçirdiği köklü değişiklikleri sayısal verilerle ortaya koydu.
ON BİNLERCE YILLIK ‘KADİM KARBON’ SULARA KARIŞIYOR
Permafrost tabakası, binlerce yıl boyunca bitki ve hayvan kalıntılarından kaynaklanan organik karbonu içinde saklamıştı. Ancak iklimin ısınmasıyla birlikte, bu “aktif tabaka” daha derinlere inerek çözünmüş organik karbonu (DOC) nehirler aracılığıyla Arktik Okyanusu’na taşımaya başladı. Bilim insanları, özellikle Alaska’nın kuzeybatısındaki düzlük bölgelerden gelen karbon akışında belirgin bir yükseliş gözlemledi. Her yıl nehirlere taşınan 275 milyon ton karbonun karbondioksite dönüşerek atmosfere salınması, küresel ısınmayı geri dönülemez boyutlara taşıma riski oluşturuyor.
EKİM AYINA UZNAN ERİME : MEVSİMLER DENGESİZLEŞİYOR
Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, erime döneminin süresinde yaşanan olağanüstü uzamaydı. Önceden yaz sonunda sona eren çözülme dönemi, artık Eylül ve hatta Ekim aylarına kadar uzayabiliyor. Mevsimsel döngüdeki bu değişim, suyun ve karbonun arazi üzerindeki hareket şeklini köklü biçimde etkilerken; Beaufort Denizi’ndeki tuzluluk seviyesini, kimyasal dengeyi ve besin zincirindeki ilişkileri de tehlikeye atıyor. Bilim insanları, karadan okyanusa uzanan bu bağlantıların tam olarak çözülememiş olmasının, küresel ısınmayla mücadeledeki en önemli eksikliklerden biri olduğunu vurguluyor.
8.04.2026 22.32
