Duru Arık
RSF verilerine göre, endeks tarihinde ilk kez ülkelerin yarısından fazlası basın özgürlüğü açısından olumsuz kategorilerde yer aldı.
Sınır Tanımayan Gazeteciler’in (RSF) 2026 yılına ilişkin raporu, küresel basın özgürlüğünün son 25 yılın en düşük düzeyine gerilediğini ortaya koydu. Endekste ilk kez dünya ülkelerinin yarıdan fazlası “zor” ya da “ciddi/çok ciddi” kategorisinde yer alırken, Türkiye dört basamak düşerek 180 ülke arasında 163. sıraya indi.
Perşembe günü yayımlanan 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’ne göre, küresel ölçekte basın özgürlüğü çeyrek yüzyılın en kötü seviyesine gerilemiş durumda. RSF verileri, endeks tarihinde ilk kez ülkelerin yüzde 50’sinden fazlasının basın özgürlüğü açısından olumsuz kategorilerde sınıflandırıldığını gösteriyor.
Raporda Türkiye’nin, bir önceki yıl bulunduğu 159. sıradan gerileyerek 163. sıraya düştüğü belirtilirken, gazetecilere yönelik baskının sürdüğü vurgulanıyor. RSF, “dezenformasyon”, “cumhurbaşkanına hakaret” ve “devlet kurumlarını karalama” gibi suçlamaların gazetecileri hedef almak için sistematik biçimde kullanıldığını ifade ediyor.
Ayrıca incelenen ülkelerin ortalama puanının da son 25 yılın en düşük seviyesine indiğine dikkat çekiliyor. Raporda, özellikle ulusal güvenlik politikalarıyla bağlantılı olarak giderek sertleşen yasal düzenlemelerin, 2001’den bu yana demokrasilerde dahi bilgiye erişim hakkını aşındırdığına işaret ediliyor.
Basın özgürlüğünü ölçen beş ana göstergeden bu yıl en sert düşüşün “yasal çerçeve” alanında yaşanması ise, gazetecilik faaliyetlerinin giderek daha fazla suç kapsamına alınmaya başlandığını gösteren önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Geleceğe Yönelik Endişe
Sınır Tanımayan Gazeteciler’in 25. yılını geride bırakan endeksine ilişkin değerlendirmede bulunan RSF Yayın Direktörü Anne Bocande, örgütün yalnızca geçmişi analiz etmekle kalmadığını, aynı zamanda geleceğe yönelik güçlü bir uyarı yaptığını ifade etti.
Bocande, “Gazeteciliğin boğulmasına, gazetecilere yönelik sistematik baskılara ve basın özgürlüğünün sürekli gerilemesine daha ne kadar göz yumulacak?” diyerek mevcut tabloya tepki gösterdi.
Bilgi edinme hakkına yönelik tehditlerin giderek çeşitlendiğini ve daha karmaşık hale geldiğini vurgulayan Bocande, bu saldırıların sorumlularının artık gizlenme ihtiyacı dahi duymadığını belirtti. Otoriter yönetimler, görevini yerine getirmeyen ya da sürece ortak olan siyasi aktörler, çıkar odaklı ekonomik çevreler ve denetimsiz dijital platformların bu süreçte “doğrudan ve ağır bir sorumluluk” taşıdığını söyledi.
“Pasif kalmak bir tür onaydır” diyen Bocande, yalnızca ilkesel duruş sergilemenin yeterli olmadığını, aktif koruma mekanizmalarının devreye alınması gerektiğini dile getirdi.
RSF’ye göre çözüm süreci, gazeteciliğin suç gibi gösterilmesine son verilmesiyle başlamalı. Kurum, ulusal güvenlik yasalarının kötüye kullanımı, susturma amacı taşıyan davalar ve araştırmacı gazetecilere yönelik sistematik baskılar konusunda uyarıda bulundu.
Bocande ayrıca mevcut koruma mekanizmalarının yetersiz kaldığını, uluslararası hukukun zayıfladığını ve cezasızlık kültürünün yaygınlaştığını belirterek, daha güçlü güvenceler ve somut yaptırımların hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.
Son olarak, sorumluluğun demokrasilere ve vatandaşlara ait olduğunu belirten RSF yetkilisi, sessizliği dayatan yapılara karşı durmanın zorunluluğuna dikkat çekerek, otoriterliğin yayılmasının kaçınılmaz olmadığını ifade etti.
Dünyada Son Durum
Sınır Tanımayan Gazeteciler verilerine göre küresel sıralamada ABD, geçen yıla kıyasla yedi basamak geriledi.
Endekste listenin zirvesinde Norveç yer alırken, Hollanda ve Estonya üst sıralardaki yerlerini korudu. Avrupa’nın önde gelen ülkelerinden İngiltere 18’inci, Fransa ise 25’inci sırada konumlandı.
Toplam 180 ülkenin değerlendirildiği listede basın özgürlüğü açısından en kötü performansı Eritre gösterdi. Bu ülkeyi Kuzey Kore, Çin, İran ve Suudi Arabistan izledi.
Öte yandan en dikkat çekici yükseliş Suriye’de kaydedildi. Ülke, bir önceki yıla göre 177’ncilikten 141’inci sıraya çıkarak önemli bir sıçrama yaptı.
Yaklaşık 25 yıldır hazırlanan RSF endeksi, 2025’i basın özgürlüğü açısından şimdiye kadarki en kötü yıl olarak kayda geçirdi.
Raporun editörü Anne Bocandé, gazetecilerin korunmasına yönelik etkili mekanizmaların hayati önem taşıdığını vurgulayarak, bunun ilk adımının gazeteciliğin suç kapsamına alınmasına son verilmesi olduğunu ifade etti.
Rapordan Dikkat Çeken 5 Sonuç
- Dünyadaki tüm ülkelerin ortalama puanı hiç bu kadar düşük olmamıştı. 180 ülkenin yarısından fazlası (%52,2), endeksin 25 yıllık tarihinde ilk kez “zor” veya “ciddi” bir durumda bulunuyor.
- Dünya genelinde basın özgürlüğünün durumunu ölçmeye yarayan beş göstergeden (ekonomik, hukuki, güvenlik, siyasi, sosyal) bu yıl en fazla düşüş gösteren, hukuki çerçeve oldu. Bu gazeteciliğin hukuki olarak daha fazla baskı altına girdiğini gösteriyor.
- ABD yedi sıra gerileyip 64. sıraya düşerken, gazetecilere yönelik şiddetin yoğun olduğu Ekvador ve Peru gibi diğer Amerika ülkeleri de sıralamada büyük düşüş yaşadı.
- Norveç üst üste 10. yıl sıralamanın başında yer alırken, Eritre ise son üç yıldır sıralamanın en altında bulunuyor.
- Beşar Esad sonrası Suriye 2026 yılında sıralamada en büyük sıçramayı kaydetti. 36 sıra yükselerek 141. sıraya çıktı.
Türkiye’ye Dair Bulgular
Türkiye, genel sıralamada geçen yıla göre dört basamak gerileyerek 163’üncü sıraya düştü. Listede Türkiye’nin üstünde Irak, altında ise Yemen bulunuyor.
Ülke, beş gösterge arasında en düşük performansı ekonomik alanda gösterdi ve bu kategoride 180 ülke içinde 166’ncı sırada yer aldı. Bu göstergede; kamu politikaları, reklam verenler ve ticari ortaklar gibi devlet dışı aktörlerin etkisi ile medya sahipliği yapısının yarattığı ekonomik baskılar dikkate alınıyor.
Hukuki göstergede de Türkiye bir sıra gerileyerek 159’uncu sıraya indi. Raporda, ülkede otoriter eğilimlerin güçlendiği ve medya çoğulculuğunun giderek daha fazla tartışmalı hale geldiği ifade ediliyor.
RSF ayrıca, eleştirel sesleri zayıflatmak için farklı araçların devreye sokulduğunu belirtirken, 1 Ocak 2026’dan bu yana üç gazetecinin gözaltına alındığı ya da tutuklandığını da hatırlatıyor.
30.04.2026 15.41
