Ayliz Gözde Şen
Elde Yıkama Alışkanlığı Hem Suyu Tüketiyor Hem Besin Zincirini Kirletiyor
Çevre kirliliği ve mikroplastik tehdidi küresel ölçekte tırmanışını sürdürürken, tıp ve çevre bilimini yakından ilgilendiren çarpıcı bir araştırma yayımlandı. Almanya’daki Bonn Üniversitesi liderliğinde yürütülen kapsamlı bir çalışma, temizlik amacıyla her hane halkının mutfağında yer alan sıradan süngerlerin çevreye olan sinsi etkilerini deşifre etti. Laboratuvar testleri ile hane halkı alışkanlıklarının harmanlandığı araştırma sonuçları, mutfaktaki temizlik araçlarının hem insan sağlığını tehlikeye attığını hem de ekosistem üzerinde devasa bir yıkım yarattığını ortaya koydu.
“SPONGEBOT” DEVREYE GİRDİ: SÜNGERLER YILDA TONLARCA PLASTİK SAÇIYOR
Süngerlerin günlük kullanım esnasında ne kadar deformasyona uğradığını saptamak isteyen bilim insanları, laboratuvar ortamında “SpongeBot” adı verilen otomatik bir mekanik robot kullandı. Evlerdeki bulaşık yıkama stresini birebir taklit eden bu cihazın verileri, Almanya ve Kuzey Amerika’daki gönüllü ailelerin kullanım alışkanlıklarıyla birleştirildi.
Analizler sonucunda, her sünger türünün kullanım esnasında mikroskobik düzeyde malzeme kaybına uğradığı ve sulara mikroplastik saldığı kanıtlandı. Veriler, kişi başına yıllık 0,68 ila 4,21 gram arasında mikroplastik parçacığının lavabo deliklerinden kanalizasyon sistemine karıştığını gösteriyor. Rakamlar küçük görünse de ülke geneline uyarlandığında tehlikenin boyutu korkutucu bir hal alıyor. Sadece Almanya genelinde tek bir sünger türünün tüm evlerde kullanılması halinde, sulara ve toprağa her yıl 355 ton mikroplastik sızdığı hesaplanıyor.
KANSER VE KISIRLIK TETİKLEYİCİSİ TARIM ALANLARINA SERPİLİYOR
Tıp literatüründe daha önce yapılan araştırmalar, besin zincirine ve içme sularına karışan mikroplastiklerin insan solunum yollarına yerleşebildiğini; bu parçacıkların başta kanser türleri olmak üzere kadın ve erkeklerde kısırlık (infertilite) vakaları ile doğrudan ilişkili olduğunu kanıtlamıştı.
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Londra merkezli Deep Science Ventures şirketi iklim uzmanı Harry Macpherson, arıtma tesislerinin bu plastiklerin büyük kısmını tuttuğu yönündeki savunmaların aldatıcı olduğunu vurguladı. Macpherson, “Tesislerde tutulan bu katı atık çamurları, tarım alanlarında gübre olarak toprağa serpiliyor. Dolayısıyla mutfakta yıkanan bulaşıklardan çıkan zehirli mikroplastikler, dolaylı yoldan yediğimiz sebze ve meyvelerle tabağımıza geri dönüyor” sözleriyle gıda güvenliği zincirindeki tehlikeye dikkat çekti.
ASIL YIKIM SU İSRAFINDA: BULAŞIKLARI ELDE YIKAMAK MAKİNEYE GÖRE 3,5 KAT ZARARLI
Araştırmanın ezber bozan en çarpıcı bulgusu ise çevreye verilen asıl zararın mikroplastik salınımından ziyade, elde bulaşık yıkama esnasındaki su tüketiminden kaynaklanması oldu. Yaşam döngüsü analizlerine göre, elde bulaşık yıkamanın doğaya verdiği toplam zararın yüzde 85 ila 97 gibi ezici bir oranı tamamen kontrolsüz su israfından kaynaklanıyor.
Gelişmiş tüketici verilerine göre, evlerinde bulaşık makinesi olan kişilerin yaklaşık yüzde 20’si makinelerini haftada bir kez bile çalıştırmıyor. Uzmanlar, bulaşıkları elde yıkamanın modern bir otomatik bulaşık makinesine kıyasla tam 3,5 kat daha fazla su tükettiğini vurguluyor. Hem insan sağlığını korumak hem de yaklaşmakta olan küresel susuzluk krizinin önüne geçmek adına uzmanlar, tüketicilere mutfakta plastik içerikli süngerler yerine bitki bazlı ve doğada çözünebilen ürünleri tercih etmelerini, bulaşıkları elde yıkamak yerine mutlaka tam dolu makinelerde yıkamalarını tavsiye ediyor.
Görsel: https://media.cumhuriyet.com.tr/Archive/24df3bc5-1065-4bd3-b288-633281af12f4.jpg
1.06.2026 21.07
