Kıymet Nur Mutafoğlu
Dünyanın uzak köşelerinde, tropikal iklimlerde görmeye alışık olduğumuz hastalıklar artık çok daha yakınımıza geliyor. Bilim insanlarından korkutan uyarı geldi: İklim krizi yüzünden, eklemleri büküp insanı yatağa mahkûm eden tehlikeli virüs, yakında dünyanın en büyük metropollerinde görülebilir.
Çin’deki Zhejiang Çin Tıp Üniversitesi tarafından yapılan yeni bir araştırma, dünya genelinde büyük yankı uyandırdı. Bilim insanları, iklim değişikliğinin yarattığı sıcaklık artışları nedeniyle Chikungunya virüsünün çok yakında Avrupa ve Kuzey Amerika’daki büyük şehirlere sıçrayabileceği konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor.
‘EKLEMLERİ BÜKEN’ HASTALIK NEDİR?
İlk kez 1952 yılında tespit edilen Chikungunya, enfekte Aedes cinsi sivrisineklerin ısırmasıyla insanlara bulaşan tropikal bir hastalık. Virüsün adı, Afrika’daki yerel Kimakonde dilinde ‘kıvrılmak/bükülmek’ anlamına geliyor. Bunun sebebi ise hastalığın yakalanan kişilerde yarattığı şiddetli ve sancılı eklem ağrıları yüzünden insanların iki büklüm olması.
BELİRTİLERİ NELERDİR?
Chikungunya; yüksek ateş, şiddetli ve bazen aylarca sürebilen engelleyici eklem ağrıları, eklem şişmesi, kas ağrısı, baş ağrısı, mide bulantısı, halsizlik ve deri döküntülerine yol açıyor. Belirtileri Dang Humması ve Zika virüslerine çok benzediği için sık sık yanlış teşhis edilebiliyor. Hastalık nadiren ölümcül olsa da özellikle bebekler ve kronik rahatsızlığı olan yaşlılar için ciddi risk oluşturuyor.
SUÇLU BELLİ: ASYA KAPLAN SİVRİSİNEĞİ SOĞUĞA MEYDAN OKUYOR
Araştırma ekibinden Dr. Yang Wu, iklim krizinin virüsü taşıyan sivrisineklerin yaşam alanlarını genişlettiğini belirtiyor. Çalışmaya göre, virüsün yayılmasında iki temel sivrisinek türü rol oynuyor: Sarıhumma sivrisineği (Aedes aegypti) ve Asya kaplan sivrisineği (Aedes albopictus).
Dr. Yang Wu: “Çalışmamızda Asya kaplan sivrisineğinin rolü çok büyüktü; virüsün gelecekteki yayılım tahminlerinin %70’inden fazlasını bu tür açıklıyor. Bu sivrisinek türü, sarıhumma sivrisineğine kıyasla soğuk hava koşullarına çok daha dayanıklı. Küresel ısınma, bu sivrisineklerin eskiden kendileri için ‘çok soğuk’ olan bölgelerde bile koloniler kurmasına izin veriyor.”
RİSKLİ BÖLGELER TAMAMEN DEĞİŞİYOR
Şu anda Chikungunya vakaları çoğunlukla Orta ve Güney Amerika, Karayipler, Hint Okyanusu adaları, Güney/Güneydoğu Asya ve Afrika’da görülüyor. Ancak araştırmanın yazarlarından Dr. Ye Xu, yüzyılın sonuna kadar tablonun tamamen değişeceğini vurguluyor.
Dünya genelinde 139 ülke veya bölge (küresel kara parçasının %21,3’ü) risk altında. Bu yıl şu ana kadar yaklaşık 33 bin vaka kaydedildi.
İklim modellerine göre virüs, kuzeydeki ılıman bölgelere doğru hızla ilerleyecek. Kuzeydoğu Kuzey Amerika, Orta Avrupa ve Doğu Asya virüsün yeni sıcak noktaları) haline gelecek.
PEKİ ŞİMDE NE OLACAK?
Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) “en çok ihmal edilen tropikal hastalıklar” listesinde yer alan Chikungunya için şu an onaylanmış iki aşı bulunuyor ancak bunlar henüz dünya genelinde yaygın olarak kullanılmıyor.
Hastalığa karşı özel bir antiviral tedavi de yok; tedavi süreçlerinde yalnızca parasetamol gibi ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlar kullanılabiliyor.
Uzmanlar, halkın panik yapmaması gerektiğini ancak sağlık sistemlerinin şimdiden alarm durumuna geçmesi gerektiğini savunuyor. Sağlık Bakanlıklarının ve yerel yönetimlerin alması gereken önlemler ise şöyle sıralanıyor:
– Aedes sivrisinek popülasyonlarının sıkı takibe alınması,
– Doktorların Chikungunya belirtilerini hızla tanıyabilmesi için eğitilmesi,
– İlaçlama ve sivrisinek kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesi,
– Olası salgınlar için acil eylem planlarının hazırlanması.
İNGİLTERE’DE SEYAHAT KAYNAKLI VAKALAR PATLADI
Araştırma, İngiltere’yi doğrudan bir ‘gelecek sıcak noktası’ olarak göstermese de, ülkedeki veriler tehlikenin yaklaştığını kanıtlıyor. İngiltere’de 2024 yılında, yurt dışı seyahatinden dönen kişilerde 112 onaylanmış Chikungunya vakası görüldü. Bu sayı, 2023 yılına kıyasla 1,5 katlık bir artış anlamına geliyor. Vakaların çoğunun Hindistan, Pakistan ve Brezilya seyahatlerinden döndüğü belirlendi.
İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA), şu an için ülkede yerleşik bir istilacı sivrisinek türü bulunmadığından yerel bulaşma riski olmadığını açıklasa da, iklim değişikliğinin bu tehlikeli sivrisinek türlerinin ülkeye yerleşmesini her geçen gün kolaylaştırdığı konusunda uyarıyor.
Haber Giriş Tarihi: 04.06.2026 22.40
